ภาพประกอบเห็บเกาะบนใบหญ้าข้างทางเดินในป่า
th•November 16, 2026•11 min read

เห็บกับการเดินทาง: ป้องกันอย่างไร และทำอย่างไรเมื่อถูกกัด

Travel MedicineTickborne Diseases

Read this article in English: Ticks and Travel: What to Do Before and After a Bite

การเดินผ่านพงหญ้า เดินป่า หรือเที่ยวซาฟารีอาจทำให้สัมผัสเห็บได้ ความเสี่ยงหลังถูกกัดขึ้นอยู่กับ พื้นที่ที่เดินทางไป กิจกรรมที่ทำ และโรคที่พบในพื้นที่นั้น แม้ไม่เห็นเห็บหรือจำไม่ได้ว่าเคยถูกกัด ก็ยังควรแจ้งแพทย์เรื่องการสัมผัสสิ่งแวดล้อมเหล่านี้หากป่วยหลังเดินทาง [1]

เห็บในบางระยะมีขนาดเล็กจนสังเกตได้ยาก ภาพด้านล่างเทียบระยะตัวเต็มวัย ตัวอ่อนระยะนิมฟ์ และตัวอ่อนระยะลาร์วากับเหรียญ 10 เซนต์สหรัฐฯ และเหรียญหนึ่งบาทไทย ตัวเลขบนไม้บรรทัดเป็นหน่วยมิลลิเมตร ภาพนี้ช่วยให้เห็นขนาดโดยประมาณ แต่ไม่ควรใช้ระบุชนิดเห็บจากรอยกัด [2]

สเกลไม้บรรทัด: มิลลิเมตร (mm)
เห็บระยะตัวเต็มวัย นิมฟ์ และลาร์วา เทียบกับเหรียญ 10 เซนต์สหรัฐฯ เหรียญหนึ่งบาทไทย และไม้บรรทัดที่มีตัวเลขมิลลิเมตร
ระยะต่าง ๆ ของเห็บเมื่อเทียบกับเหรียญและไม้บรรทัดมิลลิเมตร ดัดแปลงจากคู่มือโรคจากเห็บของ CDC กดที่ภาพเพื่อดูขนาดเต็ม [2]

ภาพวาดเทียบภาพจริงของเห็บ

ภาพเปรียบเทียบนี้รวมเห็บทั้งสิบกลุ่มที่ปรากฏในเอกสารต้นทาง ใช้ลูกศรหรือเมนูเพื่อเปลี่ยนภาพ ภาพวาดช่วยให้สังเกตลวดลายบนลำตัว ส่วนภาพถ่ายแสดงว่าเห็บจริงอาจมีลักษณะต่างจากภาพวาด ภาพชุดนี้ไม่ใช่คู่มือจำแนกชนิดเห็บ และขนาดของเห็บในแต่ละช่องไม่สามารถนำมาเปรียบเทียบกันได้

แหล่งภาพตามที่ระบุในเอกสารการสอน ภาพวาด: เห็บแปดชนิดตั้งแต่ Gulf Coast ถึง Rocky Mountain wood จากวิดีโอ Tickborne Diseases ของ NEJM เห็บ Bont-legged จาก Influential Points และเห็บ Asian longhorned จาก Orkin ภาพจริง: เอกสารการสอนระบุแหล่งของภาพถ่ายทั้งสิบภาพเป็นคู่มือโรคจากเห็บของ CDC (ฉบับที่ 6 ปี 2022)

ดูรูปแบบการเปลี่ยนโฮสต์ของเห็บในภาพ
ภาพถ่ายเห็บสิบกลุ่ม จัดตามรูปแบบการใช้โฮสต์แบบสามโฮสต์ หลายโฮสต์ หรือส่วนใหญ่สองโฮสต์
การจัดกลุ่มตามรูปแบบการใช้โฮสต์ที่แสดงคู่กับภาพถ่ายเห็บในเอกสารการสอน เป็นภาพรวมของวงจรชีวิต ไม่สามารถใช้ประเมินความเสี่ยงโรคจากรูปร่างของเห็บได้ ภาพถ่ายจากคู่มือโรคจากเห็บของ CDC แตะหรือคลิกภาพเพื่อดูขนาดเต็ม [2]
เห็บแบบสามโฮสต์
ระยะลาร์วา นิมฟ์ และตัวเต็มวัย กินเลือดจากโฮสต์คนละตัว โดยหล่นลงพื้นเพื่อลอกคราบระหว่างแต่ละมื้อ
เห็บ Gulf Coast, American dog, Blacklegged (deer), Groundhog, Lone star, Rocky Mountain wood และ Asian longhorned รวมถึงเห็บสุนัขสีน้ำตาล ซึ่งในสถานที่เลี้ยงสุนัข บางครั้งอาจอยู่บนโฮสต์ตัวเดียวตลอดวงจร
เห็บแบบหลายโฮสต์
กินเลือดครั้งละสั้น ๆ หลายครั้งจากโฮสต์หลายตัว ผ่านระยะนิมฟ์หลายระยะ
เห็บอ่อน (Ornithodoros spp.)
ส่วนใหญ่เป็นเห็บแบบสองโฮสต์
ระยะลาร์วาและนิมฟ์กินเลือดจากโฮสต์ตัวเดียวกัน ส่วนตัวเต็มวัยกินเลือดจากโฮสต์ตัวที่สอง
เห็บ Bont-legged (Hyalomma spp.)

โรคจากเห็บต่างกันตามพื้นที่

เห็บแพร่เชื้อไวรัส แบคทีเรีย และปรสิตได้ อาการอย่างไข้จึงมีสาเหตุต่างกันตามพื้นที่ที่ไปและการสัมผัสโรค [1, 3, 4]

พื้นที่หรือกิจกรรมที่เสี่ยง โรคที่ควรรู้จัก ข้อสังเกตสำคัญ
เข้าป่าหรือทุ่งหญ้าในบางพื้นที่ของยุโรป เอเชียเหนือ และเอเชียตะวันออก โรคไข้สมองอักเสบจากเห็บ (TBE) หลังมีไข้ อาจเกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือสมองอักเสบ การบริโภคนมและผลิตภัณฑ์นมที่ไม่ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์เป็นอีกช่องทางรับเชื้อ [3]
เดินป่าในพื้นที่ที่พบโรคไลม์ เช่น บางส่วนของอเมริกาเหนือ ยุโรป และเอเชีย โรคไลม์ (Lyme borreliosis) อาจมีผื่นแดงที่ค่อย ๆ ขยายวง (erythema migrans) ซึ่งไม่ได้เป็นรูปเป้ายิงธนูเสมอไป [2]
ซาฟารี เดินพุ่มไม้ หรือล่าสัตว์ในแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา โรค African tick bite fever อาจมีไข้และสะเก็ดแผลสีดำตรงจุดที่ถูกกัด (eschar) ผู้เดินทางกลุ่มเดียวกันอาจป่วยพร้อมกัน [1]
ทำกิจกรรมกลางแจ้งในทวีปอเมริกา รวมถึงบางส่วนของเม็กซิโก โรค Rocky Mountain spotted fever และโรคไข้ผื่นจุดจากเห็บกลุ่มใกล้เคียง ระยะแรกอาจมีไข้และปวดศีรษะก่อนเกิดผื่น การเริ่มรักษาเร็วมีความสำคัญ [1, 5]
สัมผัสเห็บหรือเลือดสัตว์ติดเชื้อในบางส่วนของแอฟริกา ตะวันออกกลาง เอเชียกลาง และยุโรปตอนใต้หรือตะวันออก โรคไข้เลือดออกไครเมียน–คองโก (CCHF) เป็นโรคที่พบไม่บ่อยแต่รุนแรง ต้องได้รับการประเมินทางการแพทย์และสาธารณสุขอย่างเร่งด่วน [4]

ตารางนี้ใช้ช่วย เล่าประวัติเดินทางให้แพทย์ ไม่ใช่ใช้วินิจฉัยโรคด้วยตนเอง ความเสี่ยงแตกต่างกันแม้อยู่ในประเทศเดียวกัน และขึ้นกับฤดูกาล สภาพแวดล้อม และกิจกรรม โรคอื่นที่เห็บอาจแพร่ได้ยังมี anaplasmosis, ehrlichiosis, babesiosis และโรคไข้ร่วมกับเกล็ดเลือดต่ำรุนแรง (SFTS) ซึ่งมีรายงานผู้ป่วยในไทยแล้ว แต่ข้อมูลผู้ป่วยที่รายงานยังใช้คำนวณความเสี่ยงของนักเดินทางไม่ได้ [1, 6]

ตัวอย่างแผนที่สำหรับผู้ไปเรียนหรือท่องเที่ยวในสหรัฐฯ

แผนที่แรกแสดงตำแหน่งมหาวิทยาลัยหลายแห่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของสหรัฐฯ เพื่อช่วยนึกภาพว่าเมืองปลายทางอยู่ใกล้พื้นที่ที่มีรายงานโรคจากเห็บ แต่ ชื่อมหาวิทยาลัยไม่ได้บอกความเสี่ยงของนักศึกษาแต่ละคน กิจกรรมกลางแจ้งและสิ่งแวดล้อมที่ไปสัมผัสมีความสำคัญกว่า สามารถเทียบกับแผนที่โรคย้อนหลังของ CDC ด้านล่าง แล้วตรวจข้อมูลปัจจุบันของจุดหมายที่จะไป [2, 7]

แผนที่ตำแหน่ง Dartmouth, Cornell, Harvard, Brown, Yale, Columbia, Princeton และ Penn ทางตะวันออกเฉียงเหนือของสหรัฐฯ
ภาพตำแหน่งมหาวิทยาลัยที่จัดทำประกอบการสอน ใช้ดูบริบททางภูมิศาสตร์ ไม่ใช่แผนที่ความเสี่ยงภายในมหาวิทยาลัย กดเพื่อขยายภาพ
ดูแผนที่โรคจากเห็บหกชนิดในสหรัฐฯ

แผนที่เหล่านี้เผยแพร่ในคู่มือ CDC ปี 2022 แสดงรูปแบบการรายงานโรคในช่วงที่จัดทำคู่มือ ไม่ใช่การคาดการณ์ความเสี่ยงปัจจุบันของทริปใดทริปหนึ่ง กดที่ภาพเพื่อขยาย [2]

แผนที่สหรัฐฯ หกภาพของโรค anaplasmosis, babesiosis, ehrlichiosis, Lyme disease, spotted fever rickettsiosis และ tularemia ตามข้อมูลย้อนหลัง
Anaplasmosis, babesiosis, ehrlichiosis, Lyme disease, spotted fever rickettsiosis (รวม Rocky Mountain spotted fever) และ tularemia แหล่งภาพ: คู่มือ CDC [2]

เตรียมตัวก่อนเข้าพื้นที่ที่มีเห็บ

เห็บอาจเกาะบนพืชและรอสัตว์หรือคนเดินผ่าน ภาพถ่ายด้านล่างแสดงเห็บตัวเล็กหลายตัวเกาะอยู่บนกิ่งไม้ทางซ้าย และเห็บหนึ่งตัวอยู่บนปลายใบไม้ทางขวา [7]

ภาพถ่ายเห็บตัวเล็กหลายตัวเกาะบนต้นไม้ และเห็บหนึ่งตัวเกาะบนปลายใบไม้
เห็บรอเกาะโฮสต์ ภาพซ้ายได้รับความอนุเคราะห์จาก Graham Hickling, PhD ภาพขวาจาก CDC Public Health Image Library ทั้งสองภาพปรากฏใน สื่อการสอนของ Mayo Clinic Laboratories
  • ดูแผนเดินทางให้ละเอียด การเที่ยวในเมืองกับการเข้าป่าหรือทุ่งหญ้าหลายวันอาจมีความเสี่ยงต่างกันมาก แม้จะอยู่ในประเทศเดียวกัน หากไม่แน่ใจให้ปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์การเดินทางพร้อมรายละเอียดพื้นที่และกิจกรรม [3]
  • ใช้สารไล่แมลงบนผิวหนัง เลือกผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนและมีสารออกฤทธิ์ เช่น DEET หรือ picaridin แล้วใช้ตามฉลาก รองเท้าบูต เสื้อผ้า และอุปกรณ์ที่ผ่านการเคลือบ permethrin เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง แต่ ห้ามทา permethrin บนผิวหนัง [7]
  • ลดโอกาสสัมผัสเห็บ เดินกลางทางเท่าที่ทำได้ หลีกเลี่ยงการเสียดสีกับพงหญ้าหรือพุ่มไม้ และสวมเสื้อผ้าที่ปิดขา [7]

เมื่อกลับเข้าที่พัก

  • ตรวจเสื้อผ้า อุปกรณ์ และสัตว์เลี้ยง เห็บติดมากับเสื้อผ้า เสื้อคลุม กระเป๋าเป้ หรือสัตว์เลี้ยง แล้วมากัดคนภายหลังได้ ถ้าเสื้อผ้าแห้ง ให้อบในเครื่องอบผ้าด้วยความร้อนสูง 10 นาทีเพื่อฆ่าเห็บ ถ้าเสื้อผ้าชื้นต้องใช้เวลานานขึ้น ถ้าต้องซักก่อน ให้ใช้น้ำร้อน เพราะน้ำเย็นหรือน้ำอุ่นไม่ฆ่าเห็บ [7]
  • อาบน้ำหลังกลับเข้าที่พักโดยเร็ว การอาบน้ำภายในสองชั่วโมงช่วยลดความเสี่ยงโรคไลม์ และอาจลดโรคอื่นที่เห็บแพร่ได้ ยังช่วยชะล้างเห็บที่ยังไม่เกาะผิวหนัง และเป็นโอกาสตรวจตัวเอง [7]
  • ตรวจเห็บทั้งตัว โดยใช้กระจกมือถือหรือกระจกบานใหญ่ หลังเข้าพื้นที่ที่อาจมีเห็บ รวมถึงสวนหลังบ้าน ตรวจทั้งตัวเองและเด็ก ได้แก่ ในและรอบเส้นผม ในและรอบใบหู ใต้รักแร้ ในสะดือ รอบเอว ระหว่างขา และหลังเข่า [7]
ภาพเด็กแสดงตำแหน่งที่ควรตรวจหาเห็บ ได้แก่ ในและรอบเส้นผม ในและรอบใบหู ใต้รักแร้ ในสะดือ รอบเอว ระหว่างขา และหลังเข่า
ตำแหน่งที่ควรตรวจหาเห็บทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก ภาพจาก CDC [7]

ต้องฉีดวัคซีน TBE หรือไม่?

การพิจารณาวัคซีน TBE ขึ้นอยู่กับ จุดหมายและโอกาสสัมผัสเห็บ ไม่ใช่เพียงชื่อประเทศ CDC แนะนำวัคซีนสำหรับผู้ที่จะย้ายไปหรือเดินทางไปพื้นที่ที่พบโรค TBE และคาดว่าจะสัมผัสเห็บมากจากกิจกรรมกลางแจ้งตามแผนเดินทาง ส่วนผู้ที่อาจเข้าไปในถิ่นอาศัยของเห็บบางกลุ่มอาจพิจารณาเป็นรายบุคคล ควรปรึกษาแพทย์ล่วงหน้าเพราะวัคซีนชุดแรกต้องรับหลายเข็ม วัคซีนนี้ไม่ป้องกันโรคอื่นที่เห็บแพร่ได้ จึงยังต้องป้องกันการถูกกัด และหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์นมที่ไม่ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์ในพื้นที่เสี่ยง TBE [3, 8]

หากพบเห็บเกาะผิวหนัง

  1. เอาเห็บออกทันที ใช้แหนบปลายเล็กที่สะอาดจับเห็บให้ชิดผิวหนังที่สุด แล้วดึงออกตรง ๆ ด้วยแรงสม่ำเสมอ ไม่บิดหรือกระชาก [9]
  2. ทำความสะอาดรอยกัดและมือ ด้วยสบู่กับน้ำ แอลกอฮอล์ หรือเจลล้างมือ แล้วตรวจดูว่ามีเห็บตัวอื่นเกาะอยู่หรือไม่ [9]
  3. จดวันและสถานที่ที่อาจถูกกัด หากมีไข้หรือผื่นในช่วงหลายวันถึงหลายสัปดาห์ต่อมา ข้อมูลนี้จะช่วยแพทย์ประเมินความเสี่ยง อาจถ่ายรูปเห็บหรือรอยโรคไว้ได้ แต่ไม่ควรรอถ่ายรูปจนเอาเห็บออกช้า [9]
ภาพสี่ขั้นตอนการเอาเห็บออก: ใช้แหนบปลายเล็กจับเห็บให้ชิดผิวหนัง ดึงขึ้นตรง ๆ ด้วยแรงสม่ำเสมอ แล้วล้างรอยกัดและมือ
วิธีเอาเห็บออกด้วยแหนบ: จับให้ชิดผิวหนัง ดึงขึ้นตรง ๆ ด้วยแรงสม่ำเสมอ แล้วทำความสะอาดรอยกัดและมือ ภาพจาก CDC [9]

Tick Bite Guide ของ CDC เป็นเครื่องมือโต้ตอบที่ถามเรื่องการเอาเห็บออก ระยะเวลาที่เห็บเกาะ และอาการ แล้วแนะนำว่าควรพบแพทย์เมื่อใด เครื่องมือนี้เขียนสำหรับสหรัฐฯ หากเดินทางไปที่อื่นควรดูคำแนะนำของพื้นที่นั้นประกอบ [10]

ไม่ควรใช้วาสลีน ความร้อน น้ำยาทาเล็บ หรือสารอื่นเพื่อให้เห็บหลุดเอง และไม่ควรใช้ผลตรวจเชื้อจากตัวเห็บที่ส่งไปตรวจเชิงพาณิชย์เป็นตัวตัดสินการรักษา ผลบวกไม่ได้แปลว่าคนถูกกัดติดเชื้อ ส่วนผลลบอาจทำให้ชะล่าใจทั้งที่อาจถูกเห็บตัวอื่นกัดด้วย [9]

ถูกเห็บกัดแล้วต้องกินยาปฏิชีวนะทุกคนหรือไม่?

ไม่จำเป็น แพทย์อาจพิจารณา doxycycline แบบป้องกันเพียงหนึ่งครั้งเพื่อป้องกัน โรคไลม์ เมื่อเป็นการถูกกัดที่มีความเสี่ยงสูงในพื้นที่ที่โรคไลม์พบบ่อย เข้าเกณฑ์ที่กำหนด และให้ยาได้ภายใน 72 ชั่วโมงหลังเอาเห็บออก แนวทางนี้ใช้เฉพาะบางกรณีของโรคไลม์ ไม่ใช่การให้ยาหลังเห็บกัดทุกราย และไม่ได้ป้องกันโรคอื่นในตารางข้างต้น หากคิดว่าอาจเข้าเกณฑ์ควรปรึกษาแพทย์โดยเร็ว [11]

เด็กใช้ doxycycline ได้หรือไม่?

ใช้ได้เมื่อมีข้อบ่งชี้ แม้อายุต่ำกว่า 8 ปี สำหรับการป้องกันโรคไลม์หลังถูกเห็บกัด CDC ระบุว่า doxycycline เพียงหนึ่งครั้งใช้ได้ในเด็กทุกวัย เฉพาะเมื่อเข้าเกณฑ์การถูกกัดที่มีความเสี่ยงสูง ส่วนเด็กที่สงสัยโรคไข้ผื่นจุด Rocky Mountain spotted fever ต้องได้รับการประเมินและเริ่มรักษาอย่างรวดเร็ว โดย CDC แนะนำ doxycycline เป็นยาหลักสำหรับผู้ป่วยทุกวัย ไม่ควรชะลอเพราะกังวลเรื่องสีฟัน: การใช้ระยะสั้นตามแนวทางรักษาโรคนี้ยังไม่พบว่าทำให้ฟันแท้เปลี่ยนสี แพทย์จะพิจารณาข้อบ่งชี้ ขนาดยา และข้อห้ามของเด็กแต่ละคน [11, 12]

เมื่อใดควรพบแพทย์

หากมี ไข้ ผื่นใหม่หรือผื่นที่ขยายวง ปวดศีรษะมาก แผลสะเก็ดสีดำบริเวณที่ถูกกัด หรืออาการป่วยใหม่ หลังไปพื้นที่ที่อาจมีเห็บ ควรพบแพทย์และเล่าทุกพื้นที่ที่เดินทางไป กิจกรรมกลางแจ้ง การสัมผัสสัตว์ และวันเริ่มป่วย แม้จำไม่ได้ว่าเคยถูกเห็บกัดก็ตาม [1, 9]

รีบรับการรักษา หากมีอาการสับสน คอแข็ง เลือดออก เป็นลม หรืออาการทรุดลงเร็ว แพทย์ยังต้องพิจารณาสาเหตุไข้หลังเดินทางอื่น ๆ เช่น มาลาเรีย หากเส้นทางเดินทางมีความเสี่ยง สำหรับโรคไข้ผื่นจุดจากเห็บที่สงสัย การรอให้มีผื่นหรือรอผลตรวจยืนยันก่อนเริ่มรักษาอาจเป็นอันตราย [1, 5, 13]

เอกสารอ้างอิง

  1. CDC Yellow Book 2026. Rickettsial Diseases.
  2. CDC. Tickborne Diseases of the United States: A Reference Manual for Healthcare Providers, 6th ed.
  3. CDC Yellow Book 2026. Tick-Borne Encephalitis.
  4. CDC Yellow Book 2026. Zoonotic Exposures: Bites, Scratches, and Other Hazards.
  5. CDC. About Rocky Mountain Spotted Fever.
  6. CDC Emerging Infectious Diseases. Severe Fever with Thrombocytopenia Syndrome Virus Infection, Thailand, 2019–2020.
  7. CDC. Preventing Tick Bites.
  8. CDC. Tick-borne Encephalitis Vaccine Information Statement.
  9. CDC. What to Do After a Tick Bite.
  10. CDC. Tick Bite Guide. 2024.
  11. CDC. Lyme Disease Prophylaxis After Tick Bite.
  12. CDC. Clinical Care of Rocky Mountain Spotted Fever.
  13. CDC Yellow Book 2026. Post-Travel Evaluation of the Ill Traveler.

เรียบเรียงโดย นายแพทย์ วิชชากร ปุณยกนก บทความนี้เป็นข้อมูลสุขภาพทั่วไป การดูแลแต่ละรายต้องพิจารณาเส้นทางเดินทาง อาการ และประวัติสุขภาพร่วมกัน

ความคิดเห็น

กำลังโหลดความคิดเห็น…

    แสดงความคิดเห็น

    ความคิดเห็นจะแสดงทันที โปรดสุภาพและไม่ใส่ข้อมูลส่วนตัวหรือข้อมูลผู้ป่วย