ครอบครัวเดินเขาบนเส้นทางในเทือกเขาหิมาลัย ผู้ปกครองสะพายเด็กเล็กในเป้อุ้มเด็ก และจูงมือเด็กอีกคน
th•October 12, 2026•12 min read

พาเด็กเที่ยวพื้นที่สูงอย่างไรให้ปลอดภัย

Travel MedicineAltitude IllnessChild Health

Read this article in English: Taking Children to High Altitude Safely

บทความ การท่องเที่ยวในพื้นที่สูง อธิบายภาวะแพ้ที่สูง (AMS, HACE และ HAPE) สำหรับผู้เดินทางทั่วไป แต่เมื่อมีเด็กไปด้วย คำถามสำคัญเพิ่มขึ้นอีกสองข้อ: เด็กบอกอาการได้ชัดแค่ไหน และครอบครัวจะเปลี่ยนแผนหรือลงจากที่สูงได้เร็วเพียงใด เด็กมีโอกาสเกิดปัญหาจากที่สูงเช่นเดียวกับผู้ใหญ่ การขึ้นช้า ๆ ยังเป็นวิธีป้องกันหลัก [1, 2]

เริ่มจากความสูงที่ นอนค้าง

เวลาอ่านแผนเที่ยว ให้จดความสูงของที่พักแต่ละคืน ไม่ใช่ดูเพียงจุดชมวิวที่สูงที่สุด การขึ้นไปเที่ยวระหว่างวันแล้วกลับลงมานอนต่ำกว่าโดยทั่วไปกดดันร่างกายน้อยกว่าการนอนค้างบนที่สูงนั้น หากเริ่มจากพื้นที่ต่ำ ควรเลี่ยงการขึ้นไปนอนที่ 2,750 เมตรขึ้นไปในวันเดียว เมื่ออยู่เหนือ 3,000 เมตร แนวทางทั่วไปแนะนำให้เพิ่มความสูงที่นอนไม่เกินประมาณ 500 เมตรต่อคืน และเพิ่มคืนพักเพื่อปรับตัวทุก ๆ 1,000 เมตรที่สูงขึ้น ตัวเลขนี้เป็นแนวทางวางแผน ไม่ใช่คำรับรองว่าเด็กทุกคนจะไม่ป่วย [2]

กราฟแท่งตัวอย่างความสูงที่นอนค้าง 7 คืน: 2,700 3,200 3,700 3,700 (พักปรับตัว) 4,200 4,700 และ 4,700 เมตร (พักปรับตัว) มีเส้นประที่ 2,750 เมตรแสดงความสูงที่ไม่ควรเกินในคืนแรกจากพื้นที่ต่ำ และแถบเหนือ 3,000 เมตรที่ควรเพิ่มความสูงที่นอนไม่เกินประมาณ 500 เมตรต่อคืน
ตัวอย่างการวางความสูงที่นอนค้างทีละคืน ภาพโดยผู้เขียน สร้างจากหลักของ CDC [2]

สำหรับทริปครอบครัว การเผื่อวันพักและเลือกที่พักซึ่งเดินทางลงได้จริงสำคัญกว่าการเก็บจุดหมายให้ครบทุกแห่ง ควรทราบล่วงหน้าว่าจะติดต่อใคร ใช้รถเส้นทางใด และสถานพยาบาลอยู่ตรงไหนหากต้องลงกลางคืน โดยเฉพาะจุดหมายที่ห่างไกล แนวทาง UIAA เน้นให้แผนฉุกเฉินของเด็กมี ทางลงจากที่สูงได้ทันที [3]

เด็กอาจไม่พูดว่า “ปวดศีรษะ”

เด็กโตอาจบอกว่าปวดศีรษะ เวียนหัว คลื่นไส้ หรือเหนื่อยผิดปกติได้ แต่เด็กเล็กอาจเพียงกินได้น้อย งอแงผิดจากเดิม หลับหรือเล่นเปลี่ยนไปหลังขึ้นที่สูง อาการเหล่านี้ไม่จำเพาะต่อ AMS: ไข้ การขาดน้ำ เมารถ หรือโรคอื่นก็เป็นไปได้ จึงต้องดูทั้งเวลาเริ่มอาการ ความสูงที่เพิ่งขึ้น และอาการร่วม ไม่ควรให้เด็กฝืนเดินต่อเพราะคิดว่าแค่อารมณ์ไม่ดี [1, 3]

คะแนน Lake Louise 2018 ฉบับแปลไทย

งานของ Roach และคณะปรับ Lake Louise Acute Mountain Sickness Score ในปี 2018 ให้เหลืออาการที่ให้คะแนน 4 กลุ่ม โดยตัดปัญหาการนอนหลับออกจากคะแนน AMS เพราะการนอนไม่ดีบนที่สูงอาจเกิดจากภาวะออกซิเจนต่ำโดยไม่ใช่ AMS ตารางนี้แปลและเรียบเรียงคำอธิบายระดับอาการจากต้นฉบับเพื่อให้เห็นว่าแบบประเมินถามอะไร [4]

อาการ 0 คะแนน 1 คะแนน 2 คะแนน 3 คะแนน
ปวดศีรษะ ไม่ปวด ปวดเล็กน้อย ปวดปานกลาง ปวดรุนแรงจนทำกิจกรรมไม่ได้
อาการทางท้อง กินอาหารได้ตามปกติ เบื่ออาหารหรือคลื่นไส้ คลื่นไส้ปานกลางหรืออาเจียน คลื่นไส้และอาเจียนรุนแรงจนทำกิจกรรมไม่ได้
เหนื่อยหรืออ่อนแรง ไม่เหนื่อย ไม่อ่อนแรง เล็กน้อย ปานกลาง รุนแรงจนทำกิจกรรมไม่ได้
เวียนศีรษะหรือมึนศีรษะ ไม่มี เล็กน้อย ปานกลาง รุนแรงจนทำกิจกรรมไม่ได้

ในการวิจัย เกณฑ์ปี 2018 ใช้หลังขึ้นที่สูงมาแล้วอย่างน้อย 6 ชั่วโมง โดยมีคะแนนปวดศีรษะอย่างน้อย 1 และคะแนนรวม 4 กลุ่มอย่างน้อย 3 คะแนน ต้นฉบับมีคะแนนแยกสำหรับผลกระทบต่อกิจกรรม ซึ่ง ไม่นำมาบวก ในผลรวม 4 กลุ่มนี้ เกณฑ์ดังกล่าว ไม่ใช่กฎว่าคะแนนต่ำแล้วปลอดภัย: หากไม่มีปวดศีรษะก็ยังอาจมีโรคที่ต้องประเมินทางคลินิก และภาวะรุนแรงอย่าง HACE หรือ HAPE ต้องจัดการตามอาการฉุกเฉิน ไม่ต้องรอคะแนน [2, 4]

แล้วใช้กับเด็กวัยไหน

คะแนนปี 2018 เป็นแบบให้ผู้ถูกประเมินบอกอาการเอง จึงไม่เหมาะที่จะนำไปใช้ตรง ๆ กับเด็กที่ยังบอกอาการไม่ชัด งานของ Southard และคณะพบว่า คำถามแบบผู้ใหญ่ทำให้เด็กอายุ 4–11 ปีรายงานอาการน้อยกว่าคำถามที่ใช้ภาษาตามวัย จึงมี Lake Louise Age-Adjusted Symptom Score (LLAASS) สำหรับวัยนี้ ส่วนเด็กก่อนวัยพูดมี Children’s Lake Louise Score (CLLS) ซึ่งอาศัยผู้ดูแลสังเกตความงอแง การกิน การเล่น และการนอน [3, 5, 6]

LLAASS ในเอกสาร UIAA ปี 2008 ยังมีคำถามเรื่องการนอน เพราะสร้างจากคะแนนรุ่นก่อนปี 2018 และเอกสารนั้นระบุว่ายังไม่ได้ตรวจสอบความแม่นยำเพียงพอ ไม่ควรนำเกณฑ์คะแนนของแต่ละรุ่นมาผสมกัน ผู้ปกครองใช้คำถามง่าย ๆ เช่น “ปวดหัวไหม” “กินได้ไหม” “เหนื่อยหรือเวียนหัวไหม” ร่วมกับการสังเกตพฤติกรรมได้ แต่การตัดสินใจหยุดขึ้น ลงจากที่สูง หรือพบแพทย์ต้องดูเด็กทั้งคน ไม่ใช่รอผลรวมคะแนน [3, 4, 5]

เด็กอายุ 4–11 ปี: Lake Louise Age-Adjusted Symptom Score (LLAASS)

ตารางนี้ใช้คำถามสั้น ๆ ที่เด็กเข้าใจง่ายขึ้น ภาพใบหน้า 0–5 ด้านล่างให้เด็กชี้ระดับปวดศีรษะ: หน้า 0 = ไม่ปวด (0 คะแนน), หน้า 1 = ปวดเล็กน้อย (1 คะแนน), หน้า 2 = ปวดมากกว่าเล็กน้อย (2 คะแนน), และหน้า 3–5 = ปวดมาก (นับเป็น 3 คะแนน เท่ากันในตาราง LLAASS) หมายเลขใต้ใบหน้าจึงไม่ใช่คะแนนที่นำไปบวกตรง ๆ ทั้งหมด [3, 5]

มาตราส่วนภาพใบหน้า LLAASS หกรูปเรียงจากไม่ปวดศีรษะถึงปวดมาก มีหมายเลขใต้รูป 0, 1, 2, 3, 4, 5 โดยหมายเลข 3 ถึง 5 ถูกจัดเป็น 3 คะแนนในแบบประเมิน
มาตราส่วนภาพใบหน้าสำหรับคำถามปวดศีรษะใน LLAASS ตัดจากภาพแบบประเมินที่อ้างใน เอกสาร UIAA; ตารางภาษาไทยด้านล่างเป็นคำแปลของผู้เขียน
ถามเด็กว่า… 0 คะแนน 1 คะแนน 2 คะแนน 3 คะแนน
ปวดหัวไหม ไม่ปวด ปวดนิดหน่อย ปวดมากกว่านิดหน่อย ปวดมาก
หิวไหม / รู้สึกท้องอย่างไร หิวและกินได้ตามปกติ ไม่ค่อยหิวหรือไม่สบายท้องเล็กน้อย ไม่สบายท้องหรืออาเจียนเล็กน้อย ไม่สบายท้องมากหรืออาเจียนมาก
เหนื่อยไหม ไม่เหนื่อย เหนื่อยนิดหน่อย เหนื่อยมากกว่านิดหน่อย เหนื่อยมาก
เวียนหัวไหม ไม่เวียน เวียนเล็กน้อย เวียนมากกว่าเล็กน้อย เวียนมาก
เมื่อคืนนอนอย่างไร หลับตามปกติ หลับไม่ดีเท่าปกติ ตื่นหลายครั้ง นอนไม่ได้เลย

เอกสาร UIAA แสดงเกณฑ์ในแบบประเมินนี้ว่า รวมอย่างน้อย 3 คะแนน หลังขึ้นที่สูงและไม่มีคำอธิบายอื่นที่ชัดเจน แต่ระบุด้วยว่า LLAASS ยังไม่ได้รับการตรวจสอบความแม่นยำเพียงพอ เกณฑ์นี้จึงไม่ใช่เครื่องยืนยันหรือแยกโรคสำหรับครอบครัว และไม่ควรนำคะแนนการนอนของรุ่นนี้ไปบวกกับคะแนน Lake Louise ปี 2018 [3, 4]

เด็กที่ยังบอกอาการไม่ได้: Children’s Lake Louise Score (CLLS)

CLLS ให้ผู้ดูแลประเมินความงอแงที่อธิบายไม่ได้ระหว่างเด็กตื่นในช่วง 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา แล้วดูการกิน การเล่น และการนอนเทียบกับปกติของเด็ก งานที่ประเมินคะแนนนี้ศึกษากับเด็กอายุ 3–35 เดือน; ไม่ควรนำไปใช้กับเด็กโตแทนการถามอาการโดยตรง [3, 6]

มาตราส่วน CLLS สองแถว แต่ละแถวให้เลือกตัวเลข 0 ถึง 6 แถวแรกวัดความถี่ของความงอแงที่อธิบายไม่ได้ จากไม่งอแงถึงงอแงตลอดเวลาที่ตื่น แถวที่สองวัดความรุนแรงจากไม่งอแงถึงงอแงมาก แล้วบวกสองแถวเป็นคะแนน FS
มาตราส่วนสองแถวของ CLLS: เลือกตัวเลข 0–6 ในแต่ละแถวแล้วบวกเป็น FS ภาพตัดจากแบบประเมินที่อ้างใน Yaron และคณะ และ เอกสาร UIAA
ความงอแง (Fussiness Score: FS) 0 จุดกึ่งกลาง 3 6
เกิดบ่อยเพียงใด ไม่งอแง เป็นบางช่วง งอแงตลอดเวลาที่ตื่น
รุนแรงเพียงใด ไม่งอแง งอแงปานกลาง ร้องไห้หนักและงอแงมาก

แต่ละแถวให้คะแนนได้ตั้งแต่ 0–6 ตามระดับระหว่างจุดหลัก แล้วบวกสองแถวเป็น FS (0–12 คะแนน) คำว่า “งอแงที่อธิบายไม่ได้” ไม่รวมอาการที่มีสาเหตุชัด เช่น หิว ง่วง ฟันขึ้น หรือบาดเจ็บ [3]

สิ่งที่ผู้ดูแลสังเกต 0 คะแนน 1 คะแนน 2 คะแนน 3 คะแนน
การกิน (E) ตามปกติ น้อยกว่าปกติเล็กน้อย น้อยกว่าปกติมาก อาเจียนหรือไม่กิน
การเล่น (P) ตามปกติ เล่นน้อยลงเล็กน้อย เล่นน้อยลงมาก ไม่เล่น
การนอน (S) ตามปกติ นอนน้อยหรือมากกว่าปกติเล็กน้อย นอนน้อยหรือมากกว่าปกติมาก นอนไม่ได้

สูตรในงานวิจัย: CLLS = FS + E + P + S; เกณฑ์ที่ผู้วิจัยใช้คือคะแนนรวม อย่างน้อย 7 โดย FS อย่างน้อย 4 และ E + P + S อย่างน้อย 3 ร่วมกันหลังขึ้นที่สูงและไม่มีสาเหตุอื่นชัดเจน ตัวเลขนี้มาจากการศึกษาขนาดเล็ก ไม่ควรใช้รอให้ครบเกณฑ์ก่อนช่วยเด็กที่กำลังมีอาการหรือทรุดลง [3, 6]

เมื่อเด็กมีอาการหลังขึ้นที่สูง

  1. หยุดขึ้นต่อ ให้เด็กพัก สังเกตอาการ และหาสาเหตุอื่นที่เป็นไปได้ รวมถึงประเมินว่ากินดื่มได้เพียงพอหรือไม่ [2, 3]
  2. อาการมากขึ้นหรือไม่ดีขึ้น ให้ลงจากที่สูงและขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ อย่ารอให้ครบกำหนดเที่ยวแล้วค่อยลง [2, 3]
  3. สับสน เดินเซ ซึมผิดปกติ หรือหอบแม้ขณะพักเป็นสัญญาณฉุกเฉิน อาจเป็น HACE หรือ HAPE ต้องรีบลงและรับการรักษา ให้ออกซิเจนทางการแพทย์หากมีและจัดการเดินทางโดยลดการออกแรงของเด็ก [2, 3]

เด็กต้องกินยา Diamox ก่อนขึ้นหรือไม่

คำตอบแรกคือ ปรับแผนให้ขึ้นช้าลง ทุกแหล่งด้านล่างเห็นตรงกันว่าการขึ้นช้า ๆ มาก่อนยา แต่แต่ละแหล่งเข้มงวดเรื่องยาไม่เท่ากัน และแม้ในเอกสารของ CDC เองก็เขียนไม่ตรงกันทุกบท [1, 2, 3, 7, 8]

ประเด็น CDC บทเด็กเดินทาง [1] CDC บทพื้นที่สูง [2] UIAA 2008 [3] Nelson 2024 [7] WMS 2024 [8]
ท่าทีต่อการกินยาป้องกัน ยังไม่ได้รับอนุมัติสำหรับภาวะแพ้ที่สูงในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี แต่แพทย์บางรายสั่งใช้เมื่อขึ้นช้าไม่ได้ ให้ขนาดยาเด็กไว้ในตาราง โดยไม่ได้แยกข้อจำกัดด้านอายุ ควรหลีกเลี่ยงอย่างเคร่งครัด เพราะไม่มีข้อมูล ยกเว้นกรณีน้อยมากที่เลี่ยงการขึ้นเร็วไม่ได้ และต้องผ่านการปรึกษาแพทย์ ไม่แนะนำเป็นประจำ แต่ มีข้อบ่งใช้ เมื่อเลี่ยงการขึ้นเร็วไม่ได้ หรือเด็กเคยป่วยจากที่สูงในเส้นทางแบบเดียวกัน ให้ขนาดยาเด็กสำหรับการป้องกันและการรักษา
ขนาดยาป้องกัน 1.25 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 125 มก./ครั้ง ตาราง: 1.25 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 125 มก. แต่ในเนื้อความ: 2.5–5 มก./กก./วัน แบ่งให้ ไม่เกิน 125 มก. วันละ 2 ครั้ง ไม่ระบุตัวเลข บอกเพียงให้ปรับตามน้ำหนักตัว 1.25 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 125 มก./ครั้ง เริ่ม 24 ชม. ก่อนขึ้น และกินต่อ 2 วันบนที่สูง 1.25 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 125 มก./ครั้ง เริ่มคืนก่อนขึ้น
ขนาดยารักษา AMS ไม่ได้กล่าวถึง 2.5 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 250 มก. 2.5 มก./กก. ทุก 8–12 ชม. ไม่เกิน 250 มก./ครั้ง (เมื่ออาการปานกลางถึงรุนแรง ร่วมกับการลงจากที่สูงและออกซิเจน) 2.5 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 250 มก./ครั้ง โดยทั่วไปให้ 48 ชม. 2.5 มก./กก. ทุก 12 ชม. ไม่เกิน 250 มก./ครั้ง
หลักฐานในเด็ก — — ไม่มีข้อมูลหรือประสบการณ์ ไม่มีการศึกษาแบบมีกลุ่มควบคุมในเด็ก มีเพียงรายงานประสบการณ์ ไม่มีการศึกษาการรักษาในเด็ก มีเพียงรายงานประสบการณ์
รูปแบบยา ไม่มียาน้ำ ต้องบดเม็ดยาหรือให้ร้านยาเตรียมยาเฉพาะราย — — ให้ร้านยาเตรียมเป็นยาน้ำได้ —

สรุปจุดที่ไม่ตรงกัน:

  • ควรให้ยาป้องกันหรือไม่ UIAA 2008 เข้มงวดที่สุด (หลีกเลี่ยงเกือบทุกกรณี) ส่วน Nelson 2024 และ WMS 2024 ซึ่งใหม่กว่ายอมรับการใช้เมื่อขึ้นเร็วโดยเลี่ยงไม่ได้ Nelson เพิ่มกรณีที่เด็กเคยป่วยจากที่สูงมาก่อนด้วย
  • ขนาดยาป้องกันใน CDC บทพื้นที่สูง ตารางให้ 1.25 มก./กก. ต่อครั้ง แต่เนื้อความให้ 2.5–5 มก./กก./วัน ซึ่งช่วงบนเท่ากับ 2.5 มก./กก. ต่อครั้ง หรือเป็นสองเท่าของตาราง แหล่งอื่นทั้งหมดที่ให้ตัวเลขใช้ 1.25 มก./กก. ต่อครั้ง
  • ความถี่ของยารักษา UIAA ให้ได้ทุก 8–12 ชม. ขณะที่แหล่งอื่นให้ทุก 12 ชม.

ตารางนี้มีไว้ให้เห็นว่าคำแนะนำต่างกันตรงไหน ไม่ใช่วิธีใช้ยา การตัดสินใจต้องคำนึงถึงอายุ น้ำหนัก โรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา (โดยเฉพาะเคยแพ้ยากลุ่มซัลฟาอย่างรุนแรง) และความสามารถในการเตรียมขนาดยาให้ถูกต้อง ไม่ควรแบ่งเม็ดยาหรือคำนวณยาให้เด็กเองจากบทความออนไลน์ ให้แพทย์เป็นผู้สั่งและกำหนดขนาดยา [1, 3, 7]

หากเด็กมีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ โรคปอด หรือเบาหวาน ควรให้แพทย์ที่ดูแลโรคนั้นร่วมวางแผนก่อนเดินทาง สำหรับเด็กที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 อ่านต่อที่ เบาหวานชนิดที่ 1 กับการเที่ยวพื้นที่สูง ซึ่งครอบคลุมการเตรียมอินซูลิน การตรวจน้ำตาลและคีโตน ตลอดจนแผนเมื่อเจ็บป่วย [1]

เอกสารอ้างอิง

  1. CDC Yellow Book 2026. Traveling Safely with Infants and Children.
  2. CDC Yellow Book 2026. High-Altitude Travel and Altitude Illness.
  3. UIAA Medical Commission. Children at Altitude: Consensus Statement No. 9. 2008.
  4. Roach RC, Hackett PH, Oelz O, Bärtsch P, Luks AM, MacInnis MJ, et al. The 2018 Lake Louise Acute Mountain Sickness Score. High Alt Med Biol. 2018;19(1):4–6.
  5. Southard A, Niermeyer S, Yaron M. Language Used in Lake Louise Scoring System Underestimates Symptoms of Acute Mountain Sickness in 4- to 11-Year-Old Children. High Alt Med Biol. 2007;8(2):124–130.
  6. Yaron M, Niermeyer S, Lindgren KN, Honigman B. Evaluation of Diagnostic Criteria and Incidence of Acute Mountain Sickness in Preverbal Children. Wilderness Environ Med. 2002;13(1):21–26.
  7. Niermeyer S, Yaron M. Altitude-Associated Illness in Children. In: Kliegman RM, St. Geme JW III, Blum NJ, et al., editors. Nelson Textbook of Pediatrics. 22nd ed. Philadelphia: Elsevier; 2024. Chapter 87.
  8. Luks AM, Beidleman BA, Freer L, Grissom CK, Keyes LE, McIntosh SE, et al. Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Prevention, Diagnosis, and Treatment of Acute Altitude Illness: 2024 Update. Wilderness Environ Med. 2024;35(1_suppl):2S–19S.

เรียบเรียงโดย นายแพทย์ วิชชากร ปุณยกนก บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป การดูแลเด็กแต่ละคนต้องอาศัยแผนการเดินทาง อาการ และคำแนะนำจากแพทย์ผู้ดูแล

ความคิดเห็น

กำลังโหลดความคิดเห็น…

    แสดงความคิดเห็น

    ความคิดเห็นจะแสดงทันที โปรดสุภาพและไม่ใส่ข้อมูลส่วนตัวหรือข้อมูลผู้ป่วย