นักเดินเขานั่งพักบนจุดชมวิวบนที่สูง ดูโทรศัพท์คู่กับเซนเซอร์วัดน้ำตาลที่ต้นแขน ข้างเป้ที่มีปากกาอินซูลินและเครื่องตรวจน้ำตาล
th•October 26, 2026•6 min read

เบาหวานชนิดที่ 1 กับการเที่ยวพื้นที่สูง

Travel MedicineAltitude IllnessType 1 Diabetes

Read this article in English: Type 1 Diabetes and High-Altitude Travel

ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 (T1DM) เดินทางไปพื้นที่สูงได้ แต่ต้องเตรียมมากกว่าการป้องกัน ภาวะแพ้ที่สูงทั่วไป เพราะการเดินนาน อาหารที่กินได้น้อย การเจ็บป่วย และความเย็นอาจเปลี่ยนระดับน้ำตาลหรือทำให้อุปกรณ์ใช้ไม่ได้ตามปกติ ข้อมูลปัจจุบันไม่ได้แสดงว่าเบาหวานเพียงอย่างเดียวเพิ่มโอกาสเกิด AMS ทว่าเมื่อเกิด AMS อาการอาจซ้อนกับน้ำตาลต่ำ น้ำตาลสูง หรือภาวะคีโตแอซิโดซิส (DKA) [1, 2]

บทความนี้ใช้ได้กับผู้ใหญ่และเป็นหัวข้อสนทนาสำหรับครอบครัวเด็กที่เป็น T1DM การปรับขนาดอินซูลิน เป้าหมายน้ำตาล และแผนวันป่วยต้องตกลงกับทีมเบาหวานของตนเองก่อนเดินทาง

สรุปสำหรับผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 บนที่สูง: ของที่ต้องพกในกระเป๋าถือ ได้แก่ อินซูลินและอุปกรณ์ฉีดพร้อมของสำรอง เครื่องตรวจน้ำตาลและแถบตรวจ อุปกรณ์ตรวจคีโตน น้ำตาลออกฤทธิ์เร็ว glucagon และแผนวันป่วย เวลาที่ต้องตรวจน้ำตาล และขั้นตอนเมื่อมีอาการปวดหัว คลื่นไส้ หรืออ่อนแรง รวมถึงอาการฉุกเฉิน
สรุปของที่ต้องพกและจังหวะการตรวจ ภาพโดยผู้เขียน สรุปจากเนื้อหาในบทความนี้ [1, 2, 3, 4, 5]

ก่อนเดินทาง: ซ้อมแผนในชีวิตจริง

  • นำตารางที่ นอนค้างแต่ละคืน ไปให้แพทย์ดู พร้อมระยะเดิน ความห่างไกลของสถานพยาบาล และทางลงจากที่สูง วางแผนขึ้นช้าและเผื่อวันพักตามหลักใน บทความพื้นที่สูง [1]
  • ทบทวนบันทึกน้ำตาล รูปแบบการออกแรง อาหาร และขนาดอินซูลินกับทีมเบาหวาน ขอแผนเป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับวันเดินมาก กินได้น้อย อาเจียน น้ำตาลต่ำ น้ำตาลสูงหรือมีคีโตน รวมถึงวิธีติดต่อทีมรักษาจากต่างประเทศ อย่าลดหรือเพิ่มอินซูลินตามสูตรเดียวกันสำหรับทุกคน เพราะการตอบสนองต่อการออกแรงและที่สูงต่างกัน [2, 3]
  • เตรียมอินซูลิน เข็มหรืออุปกรณ์จ่ายยา เครื่องตรวจและแถบตรวจน้ำตาล อุปกรณ์ตรวจคีโตน ของสำรอง แหล่งน้ำตาลที่ออกฤทธิ์เร็ว และ glucagon หากทีมรักษาแนะนำ ให้ผู้ร่วมทางรู้ว่าจะช่วยอย่างไรเมื่อเจ้าตัวช่วยตนเองไม่ได้ [2, 4, 5]
  • หากข้ามเขตเวลา ให้ทีมเบาหวานวางเวลาฉีดอินซูลินพื้นฐานและมื้ออาหารเป็นรายบุคคล อย่าดูเพียงเวลานาฬิกาที่ปลายทาง [4]

ระหว่างทาง: ตรวจเมื่อกิจวัตรเปลี่ยน

การออกแรงมากขึ้นพร้อมกินน้อยลงอาจทำให้น้ำตาลต่ำ แต่การเจ็บป่วย ขาดอินซูลิน หรือภาวะแพ้ที่สูงอาจทำให้น้ำตาลสูงและเกิดคีโตนได้ จึงไม่ควรเดาว่า “ขึ้นเขาแล้วน้ำตาลต้องลง” หรือ “ที่สูงทำให้น้ำตาลต้องขึ้น” เสมอไป ตรวจน้ำตาล ก่อน ระหว่าง และหลัง ช่วงออกแรงมากหรือเดินนาน และตรวจถี่ขึ้นเมื่อมีอาการหรือเปลี่ยนแผนอาหาร ควรพกอาหารและน้ำดื่มที่หยิบได้ทันที แม้รถล่าช้าหรือร้านอาหารปิด [2, 4]

หลักฐานที่นำมาใช้วางแผนยังมีขนาดเล็ก งานทดลองที่จำลองความสูงประมาณ 4,200 เมตรในผู้ใหญ่ T1DM 7 คน พบว่าน้ำตาลลดลงมากกว่าขณะออกกำลังในสภาพออกซิเจนปกติช่วงปลายการออกกำลังและหลังออกกำลัง แต่ไม่อาจใช้ผลนั้นคำนวณอินซูลินสำหรับเด็กหรือทุกเส้นทางได้ ขณะเดียวกันรายงานการเดินเขาที่สูงและบทความทบทวนพบได้ทั้งน้ำตาลต่ำและน้ำตาลสูงตามอาหาร การออกแรง การเจ็บป่วย และอินซูลินที่ได้รับ จึงต้องดูแนวโน้มของตัวเองระหว่างทริป [2, 6, 7, 8]

หากใช้ CGM ให้มีเครื่องตรวจปลายนิ้วเป็นแผนสำรอง โดยเฉพาะเมื่อค่าไม่ตรงกับอาการ เครื่องตรวจน้ำตาลบางรุ่นอาจอ่านคลาดเคลื่อนที่สูงหรือในอุณหภูมิสุดขั้ว ตรวจข้อจำกัดของรุ่นที่ใช้ก่อนออกเดินทางและป้องกันอุปกรณ์กับแถบตรวจจากความเย็นและความชื้น [1, 2, 3]

อินซูลินห้ามแข็งตัว และไม่ควรโดนความร้อนโดยตรง พกไว้ในกระเป๋าถือขึ้นเครื่อง ไม่โหลดใต้เครื่อง และอย่าวางชิดน้ำแข็งหรือแผ่นเจลเย็นโดยตรง เตรียมใบรับรองหรือรายการยาสำหรับการผ่านด่านและการขอความช่วยเหลือหากของสูญหาย [4, 9]

ปวดหัว คลื่นไส้ หรืออ่อนแรง: อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็น AMS

หลังขึ้นที่สูง อาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ เหนื่อย หรือซึมอาจมาจาก AMS แต่น้ำตาลต่ำ น้ำตาลสูง คีโตน การขาดน้ำ หรือโรคอื่นก็ทำให้คล้ายกันได้ ให้ หยุดขึ้นต่อ ตรวจน้ำตาล และตรวจคีโตนตามแผนที่ได้รับ โดยเฉพาะเมื่ออาเจียน ป่วย หรือมีน้ำตาลสูง พร้อมประเมินอาการแพ้ที่สูง อย่าปล่อยให้การตรวจค่าใดค่าหนึ่งชะลอการลงหรือการขอความช่วยเหลือเมื่ออาการรุนแรง [1, 2, 3]

เมื่อมีน้ำตาลต่ำและยังรู้ตัวกลืนได้ ให้ใช้คาร์โบไฮเดรตออกฤทธิ์เร็วตามแผนของตนแล้วตรวจซ้ำ เด็กเล็กอาจต้องการปริมาณต่างจากผู้ใหญ่ หากสับสน หมดสติ ชัก หรือกลืนไม่ได้ ห้ามป้อนอาหารหรือเครื่องดื่มทางปาก ให้ผู้ร่วมทางใช้ glucagon ตามที่ฝึกและเรียกความช่วยเหลือฉุกเฉิน [5]

DKA เป็นภาวะฉุกเฉิน หากมีอาเจียนต่อเนื่อง ดื่มไม่ได้ หายใจผิดปกติ ซึม หรือคีโตนสูงตามเกณฑ์ในแผนรักษา ต้องรีบรับการรักษาและจัดการลงจากที่สูงตามความปลอดภัย แม้กินไม่ได้ก็ไม่ควรหยุดอินซูลินพื้นฐานเอง การแก้คีโตนและปรับอินซูลินให้ทำตามแผนวันป่วยที่ทีมเบาหวานกำหนด [2, 3]

ยาป้องกันภาวะแพ้ที่สูงต้องพิจารณาเพิ่มอีกขั้น

Acetazolamide ช่วยให้ปรับตัวกับที่สูง แต่ในผู้เป็น T1DM อาจทำให้การประเมินและดูแลภาวะกรดหรือ DKA ซับซ้อนขึ้น จึงต้องให้แพทย์พิจารณาความเสี่ยงของเส้นทางร่วมกับทีมเบาหวานก่อนใช้ ยาไม่แทนแผนขึ้นช้าหรือการตรวจน้ำตาลและคีโตน ส่วน dexamethasone ซึ่งใช้รักษาภาวะแพ้ที่สูงรุนแรงในบางกรณี อาจเพิ่มระดับน้ำตาล การรักษาฉุกเฉินต้องอยู่ภายใต้การดูแลทางการแพทย์ ไม่ควรตัดยาจำเป็นทิ้งเองเพราะกังวลเรื่องน้ำตาล [1, 2]

หากผู้เดินทางเป็นเด็ก ให้อ่าน พาเด็กเที่ยวพื้นที่สูงอย่างไรให้ปลอดภัย ควบคู่กัน การสังเกตอาการและแผนลงจากที่สูงต้องเหมาะกับวัยของเด็ก

เอกสารอ้างอิง

  1. CDC Yellow Book 2026. High-Altitude Travel and Altitude Illness.
  2. Wilderness Medical Society. Clinical Practice Guidelines for Diabetes Management. Wilderness & Environmental Medicine. 2020.
  3. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022. Sick day management in children and adolescents with diabetes. Pediatric Diabetes. 2022;23:912–925.
  4. CDC. Tips for Traveling With Diabetes. 2024.
  5. CDC. Treatment of Low Blood Sugar. 2024.
  6. Dugan CW, Maloney SK, Abramoff KJ, Panag SS, Davis EA, Jones TW, et al. Effects of Simulated High Altitude on Blood Glucose Levels During Exercise in Individuals With Type 1 Diabetes. J Clin Endocrinol Metab. 2022;107(5):1375–1382.
  7. Malcolm G, Rilstone S, Sivasubramaniyam S, Jairam C, Chew S, Oliver N, et al. Managing diabetes at high altitude: personal experience with support from a Multidisciplinary Physical Activity and Diabetes Clinic. BMJ Open Sport Exerc Med. 2017;3(1):e000238.
  8. Mohajeri S, Perkins BA, Brubaker PL, Riddell MC. Diabetes, trekking and high altitude: recognizing and preparing for the risks. Diabet Med. 2015;32(11):1425–1437.
  9. CDC Yellow Book 2026. What To Do When Sick Abroad.

เรียบเรียงโดย นายแพทย์ วิชชากร ปุณยกนก บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่แผนปรับอินซูลินหรือรักษาภาวะฉุกเฉินเฉพาะบุคคล

ความคิดเห็น

กำลังโหลดความคิดเห็น…

    แสดงความคิดเห็น

    ความคิดเห็นจะแสดงทันที โปรดสุภาพและไม่ใส่ข้อมูลส่วนตัวหรือข้อมูลผู้ป่วย